Foto: foxnews

Shu yilning 3-yanvar kuni AQSH Venesuelaga qarshi harbiy operatsiya boshladi. Qoʻshma Shtatlar Venesueladagi nishonlarga zarba berdi, prezident Nikolas Maduroni qoʻlga oldi va uni mamlakatdan ekstraditsiya qildi. Keyinchalik prezident Donald Tramp Qoʻshma Shtatlar Venesuelani “boshqarishini” va uning ulkan neft resurslaridan foydalanishini eʼlon qildi va Maduroning AQSH harbiy kemasida koʻzlari bogʻlangan va qoʻllari kishanlangan holda hibsda boʻlgan fotosuratini eʼlon qildi.

Maduro va uning rafiqasi Siliya Flores Nyu-Yorkdagi sudda “narkoterrorizm”, kokain kontrabandasi va qurol saqlashda ayblandi.

Hozir xalqaro hamjamiyat AQSHning Venesueladagi operatsiyasi boʻyicha ikkiga boʻlingan. Baʼzilar AQSHning harakatlarini “xalqaro huquqning tugashi” deb atadi, boshqalari esa Donald Tramp “erkin dunyo yetakchisi” kabi harakat qilgan deya hisoblamoqda.

Jumladan, BMT Bosh kotibi Antonio Guterres AQSHning hujumlaridan “chuqur xavotir” bildirdi, uning vakili esa bu “xavfli pretsedent yaratishi” mumkinligini aytdi.

Xoʻsh, dunyo Vashingtonning harakatlariga qanday baho bermoqda? Quyida shu xususida.

Xalqaro huquq “har qanday sharoitda” hurmat qilinishi kerak — Kaya Kallas

Yevropa Ittifoqining tashqi ishlar va xavfsizlik siyosati boʻyicha Oliy vakili Kaya Kallas AQSHning Venesuelaga hujumlaridan soʻng oʻzini tutishga chaqirdi va xalqaro huquq “har qanday sharoitda” hurmat qilinishi kerakligini taʼkidladi. Uning taʼkidlashicha, Yevropa Ittifoqi “Nikolas Maduroning noqonuniyligini bir necha bor eʼlon qilgan va hokimiyatning tinch yoʻl bilan oʻtishini himoya qilgan”.

Germaniya kansleri Fridrix Mers Maduroning noqonuniyligini tan oldi, ammo xalqaro huquqning muhimligini yana bir bor taʼkidladi.

“Maduro oʻz mamlakatini vayron qildi. Soʻnggi saylovlar soxtalashtirilgan edi. Koʻpgina davlatlar singari, biz ham uning prezidentligini tan olmadik... AQSH aralashuvining huquqiy bahosi murakkab masala va ehtiyotkorlik bilan tahlil qilishni talab qiladi. Xalqaro huquq asosiy tamoyil boʻlib qolmoqda. Hozirgi bosqichda Venesuelada siyosiy beqarorlikning oldini olish kerak”, — dedi u.

Ispaniya Bosh vaziri Pedro Sanches ham Vashingtonni tanqid qildi: “Venesueladagi xalqaro huquqning buzilishi biz qattiq qoralaydigan harakatdir”, — deya yozgan u hukmron Ispaniya Sotsialistik Ishchilar partiyasi tarafdorlariga yoʻllagan maktubida.

Fransiya AQSH operatsiyasi xalqaro huquqni buzishini va Venesuela inqiroziga hech qanday yechimni tashqaridan majburlab boʻlmasligini taʼkidladi. Fransiya prezidenti Emmanuel Makron 2004-yilgi prezidentlikka sobiq nomzod Edmundo Gonsales Urrutiyani siyosiy oʻtish davriga rahbarlik qilishga chaqirdi.

Buyuk Britaniya Bosh vaziri Kir Starmer Buyuk Britaniya Venesueladagi “oʻzgarib borayotgan vaziyat”ni amerikalik hamkorlari bilan muhokama qilishini va London Maduro “rejimi”ning qulashidan “koʻz yosh toʻkmasligini” taʼkidladi.

Trampning ittifoqchisi boʻlgan Italiya Bosh vaziri Jorja Meloni AQSHning Venesueladagi harbiy harakatlari “qonuniy” va “mudofaa” ekanligini taʼkidladi.

Oʻz navbatida, Isroil tashqi ishlar vaziri Gideon Saar AQSH operatsiyasini “tarixiy” deb atadi.

“Isroil erkin dunyo yetakchisi sifatida ishlagan prezident Tramp boshchiligidagi AQSH operatsiyasini yuqori baholaydi. Ushbu tarixiy lahzada Isroil Maduroning noqonuniy zulmi ostida azob chekkan ozodlikni sevuvchi Venesuela xalqi bilan birga”, — deya yozdi Saar “X” platformasiga.

Rossiyaga qarshi urushda AQSHning qoʻllab-quvvatlashiga tayanadigan Ukraina yirik davlatning Venesuela kabi ancha kichikroq davlatga qarshi harbiy kuch ishlatishining qonuniyligi haqida izoh berishdan bosh tortdi.

Tashqi ishlar vaziri Andrey Sibiga Maduroning qonuniy emasligi va Venesuela rasmiylari tomonidan amalga oshirilayotgan repressiyalarga eʼtibor qaratdi va “demokratiya, inson huquqlari va venesuelaliklar manfaatlari”ni qoʻllab-quvvatlashini bildirdi.

Tramp oq tanli afrikaner ozchilikka nisbatan kamsitish va hatto “genotsid”da ayblayotgan Janubiy Afrika Respublikasi: “Bunday noqonuniy bir tomonlama kuch ishlatish xalqaro tartibning barqarorligiga va davlatlar tengligi tamoyiliga putur yetkazadi”, deb taʼkidladi.

Gretsiya Bosh vaziri Kiriakos Mitsotakis “X” platformasida Maduro “Venesuela xalqi uchun tasavvur qilib boʻlmaydigan azob-uqubatlarga olib kelgan shafqatsiz va repressiv diktaturani boshqarganini” yozgan. “Uning rejimining tugashi mamlakatga yangi umid bagʻishlaydi. Hozir soʻnggi harakatlarning qonuniyligi haqida izoh berish vaqti emas”, — dedi u.

Serbiya prezidenti Aleksandr Vuchich bu voqeani xalqaro huquq endi ishlamasligining isboti deb atadi.

“Venesueladagi voqealardan soʻng, xalqaro huquqiy tartib va BMT Nizomi ishlamayotgani maʼlum boʻldi. Jungli qonuni, eng kuchlilarning huquqi, dunyoda hukmronlik qilmoqda va bu zamonaviy jahon siyosatining yagona tamoyilidir”, — dedi Vuchich.

Shu fonda u Serbiya keyingi 18 oy ichida oʻzining “harbiy salohiyatini” ikki baravar oshirishi va qurolli kuchlari sonini 30 foizga oshirishi haqida eʼlon qildi.

Polsha tashqi ishlar vaziri Radoslav Sikorski Maduroning qoʻlga olinishi haqida izoh berib, “bu yaxshi odam bilan sodir boʻlmas edi” deb taʼkidladi.

Lotin Amerikasining “suverenitetiga hujum”...

Maduro hukumati bilan uzoq vaqtdan beri aloqada boʻlgan Rossiya, Xitoy va Eron tezda AQSHning operatsiyasini qoraladi. Oʻz navbatida, Vashingtonning ittifoqchilari, jumladan, Yevropa Ittifoqi ham oʻz munosabatini bildirdi.

Rossiya Venesuelaga qarshi “qurolli tajovuz harakati”ni qoraladi hamda AQSH rahbariyatini “oʻz pozitsiyasini qayta koʻrib chiqishga va suveren mamlakatning qonuniy saylangan prezidenti va uning rafiqasini ozod qilishga” chaqirdi.

“Bunday harakatlarni oqlash uchun keltirilgan bahonalar asossiz. Mafkuraviy adovat ishbilarmonlik pragmatizmidan, ishonch va oldindan aytib boʻladigan munosabatlarni oʻrnatishga tayyorlikdan ustun keldi… Venesuelaga hech qanday halokatli, harbiy tashqi aralashuvsiz oʻz taqdirini oʻzi belgilash huquqi kafolatlanishi kerak”, — deya taʼkidladi Rossiya tashqi ishlar vazirligi.

Xitoy Tashqi ishlar vazirligi Pekin Qoʻshma Shtatlarning Venesuela va uning prezidentiga qarshi kuch ishlatishidan “hayratda” ekanligini aytdi.

“Qoʻshma Shtatlarning bunday gegemonlik harakatlari xalqaro huquq va Venesuela suverenitetini jiddiy ravishda buzadi va Lotin Amerikasi va Karib dengizida tinchlik va xavfsizlikka tahdid soladi. Xitoy bunga qatʼiy qarshi”, — dedi vazirlik vakili.

Kuba va Eron ham AQSHning harakatlarini qoraladi. Oʻtgan yilning iyun oyida AQSH tomonidan bombardimon qilingan Tehron hujumni “Venesuela milliy suvereniteti va hududiy yaxlitligini qoʻpol ravishda buzish” deb eʼlon qildi va BMT Xavfsizlik Kengashini aralashishga chaqirdi.

Venesuelaning yaqin ittifoqchisi boʻlgan Kuba “jasur Venesuela xalqiga qarshi davlat terrorizmini” qoraladi.

Kuba prezidenti Migel Dias-Kanel Bermudes Nikolas Maduroning AQSH kuchlari tomonidan qoʻlga olinishini “davlat terrorizmi” va xalqaro huquqning sharmandali buzilishi deb atadi. Fuqarolarga murojaatida u Kuba Monro doktrinasini rad etishini va Venesuela uchun kurashishga tayyorligini eʼlon qildi.

“Venesuela va Kuba uchun biz hatto qonimiz va jonimizni berishga tayyormiz... Yoʻq, Janob imperialistlar. Bu sizning orqa hovlingiz emas. Biz Monro doktrinasini qabul qilmaymiz yoki tan olmaymiz”, — dedi Bermudez.

Tramp giyohvand moddalar savdosi tufayli harbiy harakatlar bilan tahdid qilgan Meksika AQSHning Venesueladagi harbiy harakatlarini keskin qoralab, bu “mintaqaviy barqarorlikka jiddiy putur yetkazadi” deya taʼkidladi.

Venesuela bilan chegaradosh Kolumbiya prezidenti Gustavo Petro AQSHning harakatlarini Lotin Amerikasining “suverenitetiga hujum” deb atadi va bu gumanitar inqirozga olib kelishini qoʻshimcha qildi.

Braziliya prezidenti Luis Inasio Lula da Silva ham oʻz fikrini bildirib, voqeani “xavfli pretsedent” deb atadi.

“Bu harakatlar Venesuela suverenitetiga oʻta jiddiy tajovuz va butun xalqaro hamjamiyat uchun yana bir oʻta xavfli pretsedentdir. Xalqaro huquqni qoʻpol ravishda buzadigan mamlakatlarga qilingan hujumlar zoʻravonlik, betartiblik va beqarorlik dunyosiga birinchi qadamdir, bu yerda kuchlilarning qonuni ustunlik qiladi”, — deya yozdi u “X” ijtimoiy media platformasida xalqaro hamjamiyatni ushbu epizodga qatʼiy javob berishga chaqirib.

Belarus rahbari Aleksandr Lukashenko ham Venesuela xalqiga “birdamlik xabarini” yetkazdi, dedi Venesuela tashqi ishlar vaziri Ivan Gil Pinto. Lukashenkoning matbuot kotibi Natalya Eismont Belarus rahbari Vashingtonning harakatlarini qoralashini va Venesueladagi harbiy harakatlar “amerikaliklarga kerak boʻlmagan” “ikkinchi Vyetnamga” aylanishini aytgan.

Boshqa bir qoʻshni davlat, Gayana prezidenti Irfaan Ali, mamlakat xavfsizlik rejasini faollashtirganini aytdi, ammo qoʻshimcha tafsilotlarni keltirmadi.

Argentina prezidenti Xavyer Miley ijtimoiy tarmoqlarda “ozodlik oldinga qadam tashladi” va “ozodlik abadiy boʻlsin” deb yozdi.