Иллюстратив фото

Глобаллашув шароитида ҳуқуқ тизимларини фақат миллий доира билан чеклаб ўрганиш тобора самарасиз бўлиб бормоқда. Бугунги кун ҳуқуқшунослардан нафақат норматив-ҳуқуқий билим, балки турли ҳуқуқий мактаблар, тизимлар ва ёндашувларни солиштириш, уларнинг амалий самарадорлигини таҳлил қилиш талаб этилмоқда. Ана шундай интеллектуал муҳитда шаклланган мутахассислардан бири — Зойир Эшмуродов бўлиб, у қиёсий ҳуқуқшунослик, амалий тажриба ва технологик тафаккурни бирлаштирган ҳолда ўзига хос ҳуқуқий концепцияни илгари сурмоқда.

Зойир Эшмуродовнинг таъкидлашича, АҚШ ҳуқуқ тизими уни ҳуқуққа мутлақо бошқа нигоҳ билан қарашга ундаган. У бу борада шундай фикр билдиради: “АҚШда ҳуқуқ тирик тизим сифатида намоён бўлади. Суд қарорлари, реал ҳаётий вазиятлар ва аргументация ҳуқуқнинг марказида туради. Бу ёндашув мени ҳуқуқни назарий меъёрлар мажмуаси эмас, балки амалий муаммоларни ҳал этувчи восита сифатида англашга ўргатди”.

Икки ҳуқуқ тизими: назария ва амалиёт кесишган нуқта

Роман-герман ҳуқуқ тизими ва англо-саксон ҳуқуқ тизими ўртасидаги фарқлар ҳуқуқшунослик фанида азалдан муҳим тадқиқот объектларидан бири ҳисобланади. Роман-герман ҳуқуқ тизими асосан кодификация қилинган қонунлар, ёзма нормалар ва қатъий ҳуқуқий тузилмаларга таянади. Бу тизим аниқлик, барқарорлик ва норматив тартибни таъминлашда муҳим аҳамиятга эга.

Англо-саксон ҳуқуқ тизими эса суд амалиёти, прецедентлар ва судьяларнинг ҳуқуқий талқини асосида шаклланади. Бу тизим мослашувчанлиги, реал вазиятларга тезкор жавоб бера олиши билан ажралиб туради. Зойир Эшмуродов ушбу икки ёндашувни бевосита ўз академик ва амалий фаолиятида кузатиш имконига эга бўлганини алоҳида устунлик сифатида қайд этади.

У бу фарқни қуйидагича изоҳлайди: “Роман-герман ҳуқуқ тизими тартибли ва аниқликка асосланган бўлса, англо-саксон ҳуқуқи ҳаётга яқинлиги ва мослашувчанлиги билан ажралиб туради. Ҳар икки тизимнинг кучли жиҳатларини англаган ҳуқуқшунос мураккаб ҳуқуқий муаммоларга кенгроқ ва самаралироқ ечим топа олади”.

Транспорт ҳуқуқи: мураккаб тизим ва амалий муаммолар

АҚШ ҳуқуқ тизимида транспорт ҳуқуқи алоҳида мураккаб ва кўп қатламли соҳа ҳисобланади. Ушбу йўналишда федерал даражадаги нормалар ва штат қонунчилиги ўзаро уйғунлашган ҳолда амал қилади. Юк ташиш, логистика, йўл ҳаракати хавфсизлиги, ҳайдовчилар меҳнати ва техник талаблар билан боғлиқ қоидалар доимий равишда янгиланиб боради.

Мазкур ҳолат транспорт соҳасида фаолият юритувчи ҳайдовчилар, диспетчерлар ва кичик транспорт компаниялари учун жиддий ҳуқуқий юк ва хавфларни юзага келтиради. Аксарият ҳолларда ҳуқуқий ёрдамга фақат жарима қўлланилгандан ёки низоли вазият юзага келганидан сўнг мурожаат қилинади. Ҳуқуқнинг профилактик, яъни олдини олувчи функцияси эса кўпинча эътибордан четда қолади. Айнан шу муаммо Зойир Эшмуродовни транспорт ҳуқуқига янгича ёндашув излашга ундади.

ZoxaLaw: ҳуқуқ ва технология уйғунлиги

Зойир Эшмуродов томонидан асос солинган “ZoxaLaw” платформаси транспорт ҳуқуқига ихтисослашган замонавий технологик лойиҳа ҳисобланади. Ушбу платформа анъанавий адвокатлик фаолиятини алмаштиришни эмас, балки ҳуқуқий хабардорликни ошириш ва фойдаланувчиларни ҳуқуқий жиҳатдан онгли қарорлар қабул қилишга йўналтиришни мақсад қилган.

Платформа мураккаб ҳуқуқий нормаларни содда, тушунарли ва амалий шаклда тақдим этиш орқали фойдаланувчиларга ҳуқуқий хавфларни олдиндан англаш имконини беради. Зойир Эшмуродов платформанинг мазмуний аниқлиги, ҳуқуқий асосланганлиги ва ахборот ишончлилигини шахсан назорат қилиб боради.

У бу лойиҳа моҳиятини қуйидагича ифодалайди: “ZoxaLaw” — бу тезкор жавоб берувчи тизим эмас, балки фойдаланувчига тўғри йўналиш кўрсатувчи воситадир. Асосий мақсад — муаммо юзага келгач эмас, балки ундан олдин ҳуқуқий ҳолатни тушуниш”.

Европа ва АҚШда олинган билимлар, қиёсий ҳуқуқшунослик ёндашуви ҳамда амалий фикрлаш “ZoxaLaw” концепциясида ўзининг мантиқий ва функционал ифодасини топди. Тор ихтисослашган бўлишига қарамай, платформа аниқ эҳтиёжларга йўналтирилгани билан ажралиб туради ва реал ҳуқуқий муаммоларни камайтиришга хизмат қилади.

Келажак истиқболлари

Бугунги кунда Зойир Эшмуродов АҚШда фаолият юритиб, ҳуқуқий технологиялар орқали транспорт соҳасидаги ҳуқуқий хавфларни камайтиришга қаратилган ишларини изчил давом эттирмоқда. Унинг узоқ муддатли стратегик мақсади — ҳуқуқий билимни фақат мутахассислар доирасида қолиб кетадиган мураккаб тизимдан чиқариб, кенг жамоатчилик учун амалий ва тушунарли шаклга келтиришдир.

У ўз қарашларини қуйидаги фикр билан якунлайди: “Ҳуқуқ қанчалик мураккаб бўлмасин, у инсонлар учун хизмат қилиши керак. Агар ҳуқуқ тушунарли бўлмаса, у ўз вазифасини тўлиқ бажара олмайди”.

Фазлиддин Абилов “Халқ сўзи” тайёрлади.