Foto: Arxiv surat

Xalqaro Mehnat Tashkiloti (XMT) va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar Jamgʻarmasi (UNICEF) tomonidan «12-iyun — Butunjahon bolalar mehnatiga qarshi kurashish kuni” munosabati bilan tuzilgan maʼlumotlarga koʻra, 160 million bola (63 million qiz va 97 million oʻgʻil bolalar) butun dunyoda hali ham bolalar mehnati bilan shugʻullanmoqda.

Bu koʻrsatkich dunyo boʻylab har 10 boladan 1 nafariga toʻgʻri kelsada, rivojlanmagan mamlakatlarda bolalar mehnati soni ortib bormoqda.

Janubiy Afrikada bolalar mehnatining eng katta koʻrsatkichi 26 foizni tashkil etadi, Lotin Amerikasi va Karib havzasida bolalarning 7 foizi potensial zararli ishlarda ishlaydi.

Qashshoq mamlakatlarda 5 yoshdan 17 yoshgacha boʻlgan har toʻrt nafar bolaning 1 nafardan koʻprogʻi sogʻligʻi va rivojlanishi uchun zararli hisoblangan ishlarda ishlaydi.

Dunyo mamlakatlari aholisi sonini hisobga oladigan boʻlsak, 160 millionga yaqin bolalar mehnati soni 8 ta davlatdan tashqari barcha mamlakatlarga qaraganda koʻproq aholi soniga toʻgʻri keladi.

Afrika bolalar mehnati boʻyicha birinchi oʻrinda turadi

XMT va UNICEF tomonidan 2021-yilda eʼlon qilingan hisobotga koʻra, Afrika bolalar mehnati boʻyicha eng yuqori oʻrinda turadi, har beshinchi bola (92 million) majburiy mehnat bilan shugʻullanadi.

Osiyo va Tinch okeani mintaqasi ikkinchi oʻrinda turadi, bu mintaqadagi bolalarning 5,6 foizi (49 million) bolalar mehnatiga jalb qilingan.

Bundan tashqari, Amerikada 8,3 million, Yevropa va Markaziy Osiyoda 8,3 million, arab mamlakatlarida 2,4 million bola majburiy mehnat bilan shugʻullanmoqda.

Osiyo va Tinch okeani, Lotin Amerikasi va Karib havzasi 2008-yildan beri bolalar mehnati boʻyicha barqaror taraqqiyotga erishgan boʻlsada, Afrikaning Sahroyi Kabirdagi vaziyat yomonlashdi.

79 million bola xavfli ishlarda ishlaydi

Ishlayotgan bolalar jismoniy va ruhiy jarohatlar, ularning taʼlimini toʻxtatish, asosiy huquqlaridan mahrum qilish va kelajakdagi potensial imkoniyatlardan mahrum boʻlish kabi xavf-xatarlarga duch kelishadi.

Boshqa tomondan, bolalar salomatligi, xavfsizligi yoki axloqiga zarar etkazishi mumkin boʻlgan ishlar sifatida belgilangan xavfli ishlarda ishlaydigan 5-17 yoshdagi bolalar soni 2016-yildan beri 6,5 millionga oshib, 79 millionga yetdi.

2000-yildan boshlab 16 yillik davrda bolalar mehnatiga jalb qilingan bolalar soni 94 millionga sof qisqardi, shu bilan birga xavfli ishlarda band boʻlgan bolalar soni esa xuddi shu davrda yarmidan koʻproqqa kamaydi.

Qishloq xoʻjaligi sohasi alohida ajralib turadi

Qishloq xoʻjaligi sektori bolalar mehnatining eng katta ulushiga toʻgʻri kelsada, bu sektor ham barcha bolalar mehnatining 70 foizini (112 million bola) tashkil etadi.

Boshqa tomondan, xizmat koʻrsatish sohasida bolalar mehnatiga jalb qilingan bolalar soni 31,4 million boʻlsa, sanoat sohasida 16,5 million sifatida qayd etilgan.

Bolalar mehnati bilan band boʻlganlarning 48 foizi 5-11 yosh, 28 foizi 12-14 va 25 foizi 15-17 yoshgacha boʻlgan bolalardir.

Qishloqlarda bolalar mehnatidan foydalanish darajasi 14 foizni tashkil etsa, shaharlarda bu koʻrsatkich 5 foiz atrofida.

Shu bilan birga, 5 yoshdan 11 yoshgacha boʻlgan bolalarning 28 foizi va 12 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalarning 35 foizi maktabda oʻqimaydi.

Bolalarning 72 foizi oilalari bilan ishlayotgan boʻlsada, ular xavfli ishlarda ham qatnashishi mumkin.

Boshqa tomondan, maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, ishlaydigan bolalar orasida oʻgʻil bolalarning ulushi barcha hududlar va yosh guruhlarida qizlarga nisbatan yuqori.