«...Ҳам аввал сўзу ҳам охир сўз»
XS.UZ
Шавкат Мирзиёев ва Мун Чжэ Ин Жанубий Корея Миллий музейига ташриф буюрди Ўзбекистон Президенти Корея Республикаси Бош вазири билан учрашди Тадбиркорлар манфаатларини таъминлаш — эътиборда Ҳуқуқий ислоҳотлар юрт равнақи ва аҳоли фаровонлигига хизмат қилмоқда Уч марта ҳосил берувчи ўсимлик андижонлик фермерларга мўмай даромад келтирмоқда Барқарор ва кафолатли таъминот Бугунидан рози, келажакка ишончи мустаҳкам халқ Таълим, тарбия, тарғибот Мавсумга тайёргарлик: муаммолар бартараф этилмоқда «Электрон поликлиника» Миллий санъатимиз жилоси хорижликларни мафтун этмоқда Сувга чидамли Футболни ривожлантиришда замонавий ёндашув зарур Вулқон хавфи ДНК текшируви ойдинлик киритди Буюк Британия кучли бешликдан чиқиб кетди Тўққиз йиллик можаро жамоатчилик иштирокида ҳал этилди Ўзбекистон — Жанубий Корея: Стратегик шериклик муносабатларида янги босқич Тошкентда "High Tech City" маъмурий-маиший мажмуа қурилади Ўзбекистон – Қирғизистон ўртасидаги битим кучга кирди. У нима ҳақда эди? ОТМларда сиртқи ҳамда кечки бўлимлар очилди Муддатли ҳарбий хизматчилар ва резервчиларнинг хатлари махсус маркаланган почта конвертларида жўнатилади  Адлия вазирининг ўринбосари БМТнинг ИҲОКБ ва Тараққиёт дастури экспертлари билан учрашди Пан Ги Мун: Ўзбекистоннинг ички ва ташқи сиёсатдаги янги ташаббусларини қўллаб-қувватлайман Мирзиёев Корея Миллий Ассамблеяси Фахрий меҳмонлар китобига нималарни ёзди? Шавкат Мирзиёев БМТ собиқ Бош котиби Пан Ги Мун билан учрашди Ўзбекистон Президенти Корея Республикаси Миллий Ассамблеясида бўлди Тошкент шаҳрида “Марказий Осиё давлатларининг сув бўйича ҳамкорлигига 25 йил: эришилган тажриба, истиқболдаги вазифалар” мавзуида Корея Республикаси Бош вазири ўринбосари: Ўз мамлакатининг ривожига бу қадар катта аҳамият берадиган давлат раҳбарини жуда Корея Республикаси савдо, энергетика ва саноат вазири: Навоийдаги логистика марказини минтақадаги етакчи марказга айланади
  • 13 Июнь 2016

«...Ҳам аввал сўзу ҳам охир сўз»

Буюк ўзбек адабиётининг Алишер Навоийгача кечган даврини “навосиз” деб аташ малол келса-да, “низоми миллати ва-д-дин” (Абдураҳмон Жомий баҳоси) мақомига етган бадиият даражасидан туриб қаралганда, бир оз “навосиз” бўлиб кўриниши мумкин. Чунки Ҳазрат Навоийнинг навоси (бадиияти)дан навозиш олиш (баҳраманд бўлиш) ҳар кимга ҳам насиб этавермагани каби унга устоз бўларлик даражадаги адибларни эслатиш (ниҳоятда оз)нинг ўзи юқоридаги тахминни ҳақиқатга яқинлаштиради.

Мумтоз адабиётда сўзнинг муқаддас саналиши ва унинг асосида мукаммал бир санъат вужудга келиши сўзнинг буюк мўъжиза экани билан бевосита боғлиқ. Чунки сўзга дунёнинг ибтидоси, деб қараш ўйлаб топилган ҳикмат эмас, балки Яратганнинг ҳукми билан эканини яна Навоийнинг қуйидаги таърифи орқали англаймиз:

Сўз келиб аввалу жаҳон сўнгра,

Не жаҳон, кавн ила макон сўнгра.

Жаҳонга аввал сўз келган, йўқ ҳали жаҳон бир бўлмай туриб, борлиқ ва маконга сўз келгани муқаддас китобларимизда ҳам мавжуд. Дунё вужудга келишидан аввал “кун” — “ярал!” деган илоҳий сўз Яратганнинг қудратини рўёбга чиқарди:

Чунки мавжуд бўлди нуктаи “кун”,

Бўлди мавжуд тоза, йўқса куҳун.

Дунёнинг янгидан мавжудлиги, тўғрироғи, таваллудига “кун” — “ярал” сўзи сабаб бўлдики, йўқса “куҳун” шаклидаги борлиқ дунёга айланармиди?!

Сўз табъ (истеъдод)нинг фарзанди бўлгандагина у жонга пайванд бўлади. Табъи фарзанд эса зода (истеъдодли қилиб яратилган), яъни яралмишлар ичида эътиборлисидир. Шунинг учун ҳам ўзининг бутун истеъдоди сўз билан эканлигини англаган шоир ёзади:

Сўзни гар туз дедим 

вагар оздим,

Неки тақдир айладинг ёздим.

Килк ўлурда варақнигор манга,

Қайда бор эрди ихтиёр манга?

Ҳар не килким 

вараққа ёзди бу кун,

Килки тақдир ёзмиш эрди бурун.

Демак, шоирлик Навоий талқинича тақдир экан, у сўзнинг тузукларини билиш, у “кўз” орқали атрофга, дунёнинг боши ва охирига назар солиш ҳам зарурдир. Чунки сўз фақат ибтидо эмас, балки интиҳо ҳамдир, ҳатто интиҳогина эмас, балки бу икки қутб ўртасидаги мавжудлик белгисидир:

Ҳар киши даҳр аро ҳаёт топиб,

Сўнгғи дам сўз била нажот топиб.

Англа ул сўзни нуктаи тавҳид,

Ваҳдат аҳлида йўқ мунга тардид.

Бас, сени аввал ул қилиб зоҳир,

Санга ҳам аввал ўлди ҳам охир.

Аввалу охирингға солғил кўз,

Бил ҳам аввал сўзу ҳам охир сўз.

Ҳамидулла БОЛТАБОЕВ,

филология фанлари доктори,

профессор.

 

Мазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Мўъжизакор ижод олами Тасаввур дунёси »

СЎНГГИ ЯНГИЛИКЛАР